เผยแพร่ครั้งแรก 1 ต.ค. 2543 ท่ามกลางกระแสการท่องเที่ยวแบบล้างผลาญของสังคมทุนนิยมและบริโภคนิยมในปัจจุบัน คนไทยโดยทั่วไปมักรู้จักเมืองประวัติศาสตร์และแหล่งโบราณคดีของประเทศในนามของมรดกโลก อีกทั้งยังมีความพยายามของหน่วยราชการและประชาชนอีกเป็นจำนวนมาก ที่ต้องการผลักดันให้แหล่งโบราณคดีและประวัติศาสตร์ในพื้นที่ของตนเป็นมรดกโลกกับเขาบ้าง ทั้งนี้ก็เพราะคิดว่าการเป็นมรดกโลกจะทำให้มีการปรับปรุงพัฒนาให้กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวขึ้น เพื่อจะได้มีนักท่องเที่ยวเข้ามาชม จะทำให้มีรายได้ทางเศรษฐ

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ก.ค. 2537 ทุกวันนี้คนทั่วไปในสังคมดูเหมือนรับรู้กันแต่เพียงว่ากรุงศรีอยุธยาคือราชธานีของชนชาติไทยที่สืบเนื่องมาจากกรุงศรีอยุธยามีอายุยาวนานถึง ๔๑๗ ปี ก่อนที่จะถูกเผาผลาญจนเป็นกรุงเก่าไปเพราะน้ำมือพม่าข้าศึก แล้วจึงมีกรุงธนบุรีกับกรุงเทพมหานครขึ้นมาแทนจนกระทั่งปัจจุบันสิ่งที่เหลือให้เห็นอยู่เป็นรูปธรรมก็คือ เกาะเมืองที่มีแม่น้ำล้อม มีซากหักพังของโบราณสถานที่เป็นวัดวาอารามและปราสาทราชวัง ซึ่งล้วนล่อตาล่อใจให้นักท่องเที่ยวจากที่ต่างๆ ทั้งภายและนอกประเทศไปชมกัน.

เผยแพร่ครั้งแรก 1 เม.ย. 2537 ในการรับรู้ของข้าพเจ้า การสำรวจศึกษาโบราณคดีในพื้นที่ซึ่งจะถูกเปลี่ยนแปลง ที่ในต่างประเทศเรียกกันว่า “โครงการโบราณคดีกู้ภัย” [Salvage Archaeology] นั้น มีวัตถุประสงค์ที่สำคัญสองอย่าง คือ ศาสตราจารย์ วิลเฮล์ม จี. โซลไฮล์ม อย่างแรก เพื่อศึกษาคนกับสภาพแวดล้อม โดยเอาประโยชน์ของคนเป็นที่ตั้ง นั่นก็คือในบริเวณที่จะต้องมีการเปลี่ยนแปลงนั้น มีสภาพแวดล้มอย่างไร มีคนอยู่มานานแล้วเท่าใดและคนเหล่านั้นปรับตัวเองเข้ากับสภาพแวดล้อมอย่างในด้านการตั้งแหล่งชุมชนที

เผยแพร่ครั้งแรก 1 เม.ย. 2527 พัฒนาการของสังคมมนุษย์ในอดีต จากการเป็นชุมชนที่อยู่ติดที่ เป็นหมู่บ้านที่อาศัยการเพาะปลูกเป็นหลัก จนถึงมีการขยายตัวเป็นเมืองเป็นรัฐขึ้นมานั้น หาได้เกิดขึ้นจากปัจจัยภายในสังคม เช่น การมีแหล่งทำมาหากินที่สามารถผลิตอาหารเลี้ยงคนเป็นจำนวนมากแต่เพียงอย่างเดียวไม่ หากต้องอาศัยปัจจัยจากภายนอกโดยเฉพาะการค้าขายติดต่อกับสังคมอื่นที่อยู่ใกล้และไกลมากกระตุ้นให้สังคมมีโครงสร้างสลับซับซ้อน มีการรับศิลปะวิทยา ศาสนา อักษรศาสตร์ วรรณคดี และขนบประเพณีจากภายนอกเข้าม

เผยแพร่ครั้งแรก 1 พ.ย. 2552 จากการศึกษานิเวศวัฒนธรรมของข้าพเจ้าพบว่า “ นิเวศทางธรรมชาติ ” ที่เหมาะสมกับการสร้างบ้านแปงเมืองและนครรัฐในอดีตของดินแดนสยามประเทศหลายแห่งพัฒนาขึ้นในบริเวณรอบๆ หนองน้ำขนาดใหญ่ที่เรียกในปัจจุบันว่า แก้มลิง ตามคำนิยามที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงกล่าวถึงในการพัฒนาแหล่งน้ำให้กับประชาชน ลักษณะของหนองน้ำหรือบึงใหญ่เช่นนี้ ในภาษาอังกฤษมักเรียกว่าเป็น ทะเลสาบตามฤดูกาล [Seasonal lake] เป็นทะเลสาบภายในที่น้ำไม่นิ่งแบบซังกะตาย แต่มีการถ่ายเทตามฤดูกาล..

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ก.ค. 2553 กลางเดือนกรกฎาคม ฝนที่ควรตกหนักเสียนานแล้วยังไม่มีทีท่าว่าจะมีน้ำฟ้าน้ำฝนมากพอให้ชาวบ้านร่วมกันปักกล้าดำนา ในพื้นที่แบบเทือกเขาและหุบเขาของแม่ฮ่องสอน หากมีที่ราบเป็นช่องว่างพอจะทำนาได้ ผืนดินเหล่านั้นจะกลายเป็นที่นาอันมีค่าแก่หมู่บ้าน เราจึงได้เห็นการจัดการพื้นที่อย่างละเอียดยิบ แม้จะเป็นที่เนินสูงก็ถูกจัดแปลงทำเป็นนาขั้นบันได ตามหุบตามช่องเขาน้อยใหญ่ในแม่ฮ่องสอน หากมองจากฟ้าในหน้าฝนก็จะเห็นภาพผืนนาเรียบเขียวแทรกอยู่เป็นหย่อม ๆ ทุ่งนาเมื่อแรกตกกล้า

เผยแพร่ครั้งแรก 29 เม.ย. 2559 เมื่อเร็ว ๆ นี้ นายกรัฐมนตรีได้มีคำสั่งให้กระทรวงวัฒนธรรมจัดการเรื่องการเขียนประวัติศาสตร์ไทยใหม่ เพื่อให้เกิดความเข้าใจอันดีระหว่างผู้คนที่มีความหลากหลายทางชนชาติและชาติพันธุ์ที่อยู่ร่วมประเทศเดียวกันในนามของ คนไทย ก็เป็นสิ่งที่ทำให้ข้าพเจ้าเกิดความวิตกว่า จะกำหนดให้หน่วยงานไหนของกระทรวง ทบวง กรมใดเป็นผู้จัดการ การลงพื้นที่ และพูดคุยกับชาวบ้าน เป็นพื้นฐานสำคัญที่ ทำให้เกิดการเรียนรู้ประวัติศาสตร์และตำนานของผู้คนในท้องถิ่น ถ้าหากว่าเป็นการจัดการโ

เผยแพร่ครั้งแรก 1 พ.ย. 2549 ข้าพเจ้าคิดว่าจุดอ่อนในการศึกษาและทำความเข้าใจเรื่องประวัติศาสตร์นั้นอยู่ที่แนวคิดและวิธีการ จึงใคร่เสนอไว้ให้คิดกันเล่น ๆ ในที่นี้ ศึกษาชุมชนโบราณที่ทุ่งกุลาร้องไห้ ที่ว่าให้คิดเล่น ๆ เพราะไม่ต้องการให้เคร่งเครียดเป็นวิชาการจนเกินไป โดยปกติแล้วการเสนออะไรต่ออะไรในรูปแบบทางวิชาการในประเทศไทยนั้นมีการยกทฤษฎีต่าง ๆ หรือวิธีการต่าง ๆ ทางตะวันตกเข้ามาเป็นตัวนำในการอธิบายสร้างกรอบแนวคิดและวิธีการ การเสนอแบบคิดเล่น ๆ สบาย ๆ แบบที่กำลังเสนอนี้จึงไม่เอา

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ต.ค. 2552 คำว่าประวัติศาสตร์ท้องถิ่นในความคิดของข้าพเจ้า คือ “ประวัติศาสตร์ที่มีชีวิต” [Living history] และเป็นประวัติศาสตร์สังคม [Social history] ที่แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ของคนในสังคมกับแผ่นดินเกิด (มาตุภูมิ) ที่ดำรงอยู่อย่างสืบเนื่องมาจนปัจจุบัน เป็นประวัติศาสตร์ที่ไม่จบไปเป็นยุค ๆ แต่อย่างใด คนในสังคมท้องถิ่นนั่นแหละคือผู้ที่ร่วมกันสร้างประวัติศาสตร์ของตนเองขึ้น หาใช่นักประวัติศาสตร์หรือนักวิชาการจากภายนอกเป็นผู้สร้างให้ในรูปแบบของประวัติศาสตร์นิพนธ์อ

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ม.ค. 2550 คำว่านักวิชาการดูเป็นคำสมัยใหม่ที่น่าจะเกิดขึ้นตั้งแต่สมัยรัฐบาลจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ เป็นต้นมา พร้อม ๆ กับคำว่า “พัฒนา” และ “วิจัย” รวมไปถึง “สัมมนา” ด้วย พระเจ้าพรหมมหาราช จากตำนานในท้องถิ่นสู่การสร้างประวัติศาสตร์ชาติไทย ตั้งแต่ยุคนั้น รัฐบาลเดินเครื่องเต็มที่ในการจัดการบริหารการปกครองและการศึกษาไปตามแนวทางของตะวันตกแบบอเมริกัน มีการส่งนักเรียนนักศึกษารวมถึงให้ทุนบรรดาข้าราชการไปเรียนต่อที่อเมริกาและประเทศที่เป็นเครือข่ายของอเมริกาอย่างมโหฬาร...

เผยแพร่ครั้งแรก 4 ก.พ. 2551 (บทความจากงานเสวนาวิชาการเพื่อเชิดชูเกียรติ รศ. ศรีศักร วัลลิโภดม เนื่องในโอกาสได้รับรางวัลวัฒนธรรมแห่งเอเชียเมืองฟูกูโอกะ ประจำปี พ.ศ. ๒๕๕๐ จัดโดยภาควิชามานุษยวิทยา คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร และพิมพ์ในนิตยสารศิลปวัฒนธรรม ปีที่ ๒๙ ฉบับที่ ๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑) อาจารย์ธงชัย วินิจกูล เขียนบทความเรื่อง The changing landscape of the past : new histories in Thailand since 1973 [Journal of Southeast Asian Studies. Vol 26: 1.,1995.] ซึ่งเป็นงานวิจัยเมื่

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ก.พ. 2553 หากกล่าวถึง “อภัยภูเบศร” หลายท่านคงนึกถึงผลิตภัณฑ์และยาจากสมุนไพรของไทยรวมถึงชื่อโรงพยาบาลขึ้นชื่อจนเป็นที่ยอมรับในหมู่ประชาชนที่ต้องการทางเลือกในการรักษาสุขภาพ โดยเห็นได้จากยาสมุนไพรที่โรงพยาบาลผลิตออกสู่ท้องตลาด กลายเป็นสินค้าในตลาดยาสมุนไพรไทยที่มีคุณภาพสูง เนื่องจากมีกรรมวิธีในการแปรรูปยาสมุนไพรไทยที่รับประทานยากมาบรรจุในแคปซูลที่ทันสมัย ง่ายต่อการบริโภค ความนิยมในตัวยาสมุนไพรของที่นี่ นอกจากมีแหล่งจำหน่ายทั่วประเทศแล้ว ทุกวันก็จะกลุ่มนักท่อง

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ก.ย. 2552 อาจเป็นเพราะความบังเอิญที่อยากรู้เรื่องราวเกี่ยวกับการค้าทางเรือในลุ่มน้ำปิง จึงทำให้ได้มารู้จักกับพิพิธภัณฑ์วัดเกตุ พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นในย่านวัดเกตุ ริมน้ำปิง จังหวัดเชียงใหม่ “โฮงตุ๊เจ้าหลวงเก่า” อาคารที่ชาวบ้านย่านวัดเกตุเรียกร้องให้รักษาไว้ จนก่อเกิดเป็นพิพิธภัณฑ์วัดเกตุในที่สุด จุดเริ่มของพิพิธภัณฑ์วัดเกตุเกิดขึ้นจากทางวัดกำลังจะรื้อกุฏิเก่าของพระครูชัยศีลวิมล (เมืองใจ ธัมโม) หรือที่ชาวบ้านเรียกกันติดปากว่า “โฮงตุ๊เจ้าหลวงเก่า” (กุฏิเจ้าอาวาสรู

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ม.ค. 2552 ย่านวัดเกตุ ริมน้ำปิงฝั่งตะวันออกในอดีต (ภาพจากหนังสือล้านนาเมื่อตะวา โดย บุญเสริม สาตราภัย) นับย้อนกลับไปกว่า ๑๐๐ ปี ชุมชนทางฝั่งตะวันออกของลำน้ำปิงใกล้กับสะพานนวรัตน์ ถูกจัดให้เป็นที่อยู่ของคนต่างชาติไม่ว่าจะเป็นชาวจีน ฝรั่ง คนพื้นเมือง มุสลิม ดังเห็นได้จากอาคารสถาปัตยกรรมที่ยังหลงเหลือมาจนปัจจุบัน ย่านดังกล่าวเป็นที่รู้จักกันดีเรียกว่า “ย่านวัดเกตุ” เหตุที่เรียก ย่านวัดเกตุ เพราะมีวัดเกตุการามเป็นศูนย์กลางของชุมชน เป็นทั้งที่พักพิง สถานศึกษา...

เผยแพร่ครั้งแรก 1 มิ.ย. 2551 เยาวชนได้เรียนรู้ในการถ่ายภาพและทำทะเบียนโบราณวัตถุ โดยมีผู้เฒ่าผู้แก่ให้รายละเอียดของโบราณวัตถุนั้น ๆ ถือเป็นการทำงานร่วมกันอย่างลงตัวของคนสองวัย ใช่จะเป็นเรื่องยากแต่ก็ไม่ง่ายนักกับการจัดทำพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นสักแห่งขึ้นมา หากมีเพียงเนื้อหา สถานที่จัดแสดง และเจ้าหน้าที่จากภายนอก พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นดังกล่าวคงจะเกิดขึ้น แต่คงไม่มีชีวิตชีวา หรือคุณค่ามากนักเมื่อเทียบกับการที่ชาวบ้านหรือคนในพื้นที่ได้เข้ามามีส่วนร่วมและเป็นกำลังสำคัญในการจัดพิพิธภัณฑ์ท