หนังสือ “ลุ่มเจ้าพระยา” รากเหง้าแห่งสยามประเทศ รวมบทความขนาดยาวและสั้นซึ่งจะเป็นทั้งบทความทางวิชาการก็ได้และบทความกึ่งรำพึงในประสบการณ์ที่ได้รับจากผลกระทบทางชีวิตวัฒนธรรมของคนที่อยู่กับแม่น้ำสายใหญ่ราวเส้นเลือดของพื้นที่แอ่งที่ราบภาคกลางที่เรียกว่า “ลุ่มเจ้าพระยา” ก็ได้ เป็นหนึ่งในชุดความรู้ที่คนจากมูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์เขียนขึ้นอย่างไม่ติดกรอบงานวิชาการหรือบทความกึ่งวิชาการใดๆ
ดังเป็นที่ทราบกันดีว่าอาจารย์ศรีศักร วัลลิโภดม นั้นเป็นพหูสูตรในทางภูมิวัฒนธรรม โดยเฉพาะการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ที่เกี่ยวเนื่องกับสภาพแวดล้อม บทความที่นำเสนอในงาน ‘ลุ่มเจ้าพระยา รากเหง้าแห่งสยามประเทศ’ นี้จึงเต็มไปด้วยข้อมูลพื้นฐานในทางสภาพแวดล้อมของบริเวณที่เรียกกันว่า “สามเหลี่ยมปากแม่น้ำเจ้าพระยา” ที่ภาษาอังกฤษใช้คำว่า Chao Phraya Delta และนับจากที่มนุษย์เริ่มเข้ามาตั้งถิ่นฐานจนกลายเป็นบ้านเมืองในลักษณะเมืองท่าภายในตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นต้นมา และครั้งนี้ได้นำเอาข้อมูลจากการค้นคว้าของอาจารย์มานิต วัลลิโภดม และเจ้าหน้าที่กรมศิลปากรกลุ่มหนึ่งที่ทำแผนที่การเดินทางและเส้นทางน้ำโบราณตั้งแต่เมื่อครั้งกวีผู้เขียนนิราศ “โคลงกำศรวลสมุทร” เมื่อสมัยต้นกรุงศรีอุธยามานำเสนอด้วย
