เผยแพร่ครั้งแรก 1 มี.ค. 2551 ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ ๕ ลงมา เกิดคนสยามรุ่นใหม่ที่ได้รับการศึกษาและรับรู้เรื่องราวของผู้คนและบ้านเมืองตะวันตกกันอย่างมากมาย จนให้ความสำคัญว่า คนตะวันตกเจริญก้าวหน้ากว่าตนจนต้องเอาอย่างจึงจะเป็นคนศิวิไลซ์ [Civilize] และการเป็นชาติที่ศิวิไลซ์ คือ มีอารยธรรมนั่นเอง จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ผู้นำเอาจักรพรรดิอเมริกาสู่สังคมไทย การทำตัวศิวิไลซ์ดังกล่าวนี้คือสิ่งที่ทำให้คนตะวันตกโดยเฉพาะชาติที่เป็นจักรวรรดินิยมยอมรับและไม่คุกคามทางการเมืองเพื่อเอาเป็นอาณ

เผยแพร่ครั้งแรก 2 มี.ค. 2559 สังคมไทยในวันนี้วิกฤติจนน่าเป็นห่วง เพราะกำลังมาถึงทางตันที่อาจนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางสังคมและเศรษฐกิจแบบรุนแรงอย่างที่เคยเกิดกับประเทศเพื่อนบ้าน เช่น เวียดนาม ลาว กัมพูชา และจีน เมื่อครึ่งศตวรรษที่แล้วมา อาจเป็นเพราะประเทศไทยไม่เคยเป็นอาณานิคมของชาติตะวันตกมาก่อนก็ได้ที่ทำให้การเปลี่ยนแปลงทางโครงสร้างไม่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วจนคนปรับตัวตามไม่ทันเหมือนประเทศเพื่อนบ้าน แต่นั่นก็หาได้หมายความว่าจะรอดพ้นอิทธิพลของตะวันตกไม่ เพราะได้ตก

เผยแพร่ครั้งแรก 1 มี.ค. 2549 เหตุการณ์ความขัดแย้งทางการเมืองในประเทศที่นับวันจะรุนแรงจนถึงอาจควบคุมอะไรไม่ได้ทุกวันนี้ ในความคิดของข้าพเจ้านับเนื่องเป็นวิกฤติทางศีลธรรมของสังคมในระบอบประชาธิปไตยที่ชอบอ้างความชอบธรรมในเรื่อง “ ประชาชนเป็นใหญ่ในแผ่นดิน ” จนถึง “ ประชาชนกว่า ๑๙ ล้านคนเลือกข้าฯ ขึ้นมาบริหารราชการแผ่นดิน ” หรือที่ดังแว่ว ๆ ในทีวีเมื่อเร็วนี้ว่า “ คน ๑๖ ล้านคนเลือกข้าฯ ” อะไรทำนองนั้น ถ้าพูดให้ทันสมัยหน่อย วาทะเช่นนี้ดูเป็นวาทกรรมที่ผลิตซ้ำแล้วซ้ำเล่าในบรรดาพ

เผยแพร่ครั้งแรก 1 พ.ย. 2547 วันที่ ๑๗ พฤศจิกายนที่จะถึงนี้ตรงกับวันที่คุณเล็ก วิริยะพันธุ์ จากไปเป็นปีที่สี่ เพื่อระลึกถึงท่าน มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ จึงจัดกิจกรรมทางปัญญาเพื่อเด็กและบุคคลที่สนใจขึ้นที่เมืองโบราณอย่างเช่นที่เคยทำมาแต่ปีที่แล้ว เนื่องในวันเล็ก - ประไพ รำลึก ครั้งที่ ๒ เล็ก วิริยะพันธุ์ ผู้ก่อตั้งเมืองโบราณ ปีนี้เกิดเหตุการณ์ขัดแย้งและยุ่งยากทางสังคมและวัฒนธรรมขึ้นในบ้านเมืองหลายแห่งและหลายครั้ง บางแห่งก็เกิดอย่างต่อเนื่องและทวีความรุนแรงขึ้น...

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ม.ค. 2547 การใช้คำโต ๆ เพื่อสื่อความคิดและเจตนารมย์ของรัฐบาลให้ผู้คนทั่วไปในสังคมไทยรับรู้นั้น มีมาแต่สมัยรัฐบาลจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ เมื่อราวสี่สิบปีที่ผ่านมานับเป็นวิธีการที่รับอิทธิพลมาจากฝรั่งโดยแท้ เพราะเป็นยุคที่การศึกษาไทยทั้งระดับโรงเรียนและมหาวิทยาลัยต่างก็ถูกครอบงำโดยวัฒนธรรมอเมริกันอย่างสิ้นเชิง คำโต ๆ ที่ใช้กันอย่างติดปากติดใจในการพัฒนาทางเศรษฐกิจและสังคมของยุคนั้นก็คือ “งานคือเงิน เงินคืองานบันดาลสุข” นับว่ามีฤทธิ์มากเพราะนอกจากทำให้คนไทยเกิดสำน

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ก.ย. 2546 เดี๋ยวนี้ในบางครั้งบางเวลา ข้าพเจ้าออกจะคล้อยตามสิ่งที่ฝรั่งนักวิชาการในยุคล่าอาณานิคมบอกว่า คนในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ไม่มีความคิดและสติปัญญาในการสร้างอารยธรรมให้กับตนเอง จึงต้องอาศัยการรับความเจริญมากจากภายนอก คือจากอินเดียและจีนมาเป็นรากฐาน เหตุนี้จึงมีการเรียกดินแดนในภูมิภาคนี้ว่า อินเดียตะวันออกบ้าง อินโดจีนบ้าง รวมทั้งเวลาจะอธิบายอะไรต่ออะไรทางศิลปวัฒนธรรมก็มักลากเข้าหาอินเดียและจีนอยู่ร่ำไป ทุกอย่างจึงมาจากข้างนอกทั้งสิ้น คนภายในคิดไม

เผยแพร่ครั้งแรก 10 มิ.ย. 2559 ในที่นี้ เวียงแพร่ คือศูนย์กลางของเมืองแพร่ซึ่งมีลักษณะทางกายภาพเป็นเวียงโบราณอันหมายถึงมีการขุดคูน้ำคันดินล้อมรอบ บุคคลผู้มีสถานภาพมีการอยู่อาศัยภายในรอบคูเวียง มีการจัดการน้ำกินน้ำใช้จากแหล่งน้ำธรรมชาติ มีพื้นที่ทำกินและภูมินิเวศของการตั้งถิ่นฐานสะดวกสามารถเดินทางติดต่อได้ทั้งทางน้ำและทางบก นอกจากนี้ลักษณะของโครงสร้างทางสังคมยังเป็นศูนย์กลางของการปกครอง เศรษฐกิจและวัฒนธรรมของบ้านเมืองในแอ่งที่ราบเมืองแพร่ ซึ่งในภูมินิเวศวัฒนธรรมของแอ่งเมืองแพร่

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ก.ค. 2542 เมื่อผ่านชัยบาดาลในจังหวัดลพบุรีเข้าสู่ที่ราบลุ่มของลุ่มป่าสักในเขตเพชรบูรณ์จะพบภูเขาที่มีฐานกว้างรูปทรงกรวยยอดแหลมและสูงที่สุดในละแวกใกล้เคียง มองเห็นได้อย่างชัดเจนโดดเด่นและเป็นจุดสังเกตเด่นชัดทางฝั่งตะวันตกของลำน้ำป่าสัก ชาวบ้านในละแวกนั้นเรียกว่า “เขาใหญ่” แต่มีชื่อเป็นทางการว่า “เขาถมอรัตน์” ซึ่งเป็นชื่อที่สืบค้นได้ว่าถูกเรียกมาไม่ต่ำกว่าสมัยกรุงศรีอยุธยา และเป็นภูเขาที่มีความสำคัญสืบย้อนจนพบว่าร่วมสมัยกับรัฐแรกเริ่มในลุ่มน้ำป่าสักที่ “เมืองศร

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ม.ค. 2543 บริเวณเหนือบึงบอระเพ็ดเป็นที่ลุ่มต่ำ มีลำน้ำหลายสายและเต็มไปด้วยเส้นทางน้ำเก่าที่เป็นกุดน้ำหรือบึงน้ำรูปแอกวัวซึ่งเกิดจากลำน้ำเปลี่ยนเส้นทาง ในบริเวณนี้เป็นเส้นทางคมนาคมทางน้ำไปยังหัวเมืองฝ่ายเหนือต่างๆ เช่น พิจิตร พิษณุโลก สุโขทัย สวรรคโลก เป็นต้น อาชีพของชาวบ้านนอกจากการทำประมงแล้ว การทำนาปลูกข้าวมักได้รับความเสียหายอยู่เสมอ ทำให้มีการอยู่อาศัยตั้งแต่อดีตจนปัจจุบันไม่หนาแน่นเท่าใดนัก อย่างไรก็ตาม แม้จะไม่มีชุมชนโบราณอยู่อาศัยอย่างชัดเจน...

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ต.ค. 2539 เปลือกหอยทะเล : เครื่องประดับและสิ่งของแลกเปลี่ยนจากชุมชนชายฝั่ง ในพื้นที่ประเทศไทย โดยเฉพาะในภาคกลางและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เปลือกหอยทะเลเป็นวัสดุที่ถูกใช้นำมาทำเป็นเครื่องประดับหรืออาจจะใช้เป็นสื่อกลางในการแลกเปลี่ยนในช่วงยุคก่อนเหล็ก เรื่อยมาจนถึงยุคเหล็ก และหมดความนิยมไปเมื่อเข้าสู่สมัยทวารวดี เปลือกหอยทะเลดังกล่าว ได้แก่ เปลือกหอยมือเสือ เปลือกหอยมุก เปลือกหอยสังข์ และเปลือกหอยเบี้ย หอยเบี้ยและหินอ่อนที่แกะเป็นรูปหอยเบี้ยใช้แทนเงินตรา พบที่เม

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ต.ค. 2539 ลุ่มน้ำสงครามตั้งอยู่ในแอ่งสกลนคร ครอบคลุมพื้นที่จังหวัดสกลนคร หนองคาย และนครพนม โดยมีต้นกำเนิดจากเทือกเขาภูพาน ไหลลงสู่แม่น้ำโขงที่บ้านไชยบุรี จังหวัดนครพนม ลักษณะทางธรณีวิทยาของพื้นที่บริเวณนี้ประกอบไปด้วยหินชุดต่าง ๆ ซึ่งจัดแบ่งอยู่ในมหายุคมีโสโซอิคและมหายุคซีโนโซอิค บริเวณทำเกลือใกล้เนินดินวัดโพนสวรรค์ ทำโดยใช้วิธีนำน้ำเกลือในบ่อผสมกับดินขี้ทา ทิ้งไว้ให้ตกตะกอนแล้วจึงนำน้ำนั้นมาต้ม หินในมหายุคมีโสโซอิคหรือที่เรียกว่าหินชุดโคราช ครอบคลุมพื้นที่เ

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ต.ค. 2539 เริ่มมีการสำรวจพบและรายงานเป็นครั้งแรก โดยผู้ช่วยศาสตาจารย์สำรวจ อินแบน คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ในโครงการวิจัยเรื่อง “ การสำรวจสภาวะทางเทคโนโลยีเซรามิคในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ” พบเตาเผาโบราณจำนวน ๑๗ เตา บริเวณที่เรียกว่า หนองกุดโง้ง ใกล้บ้านดงสาร เขตตำบลนาฮี อำเภออากาศอำนวย จังหวัดสกลนคร แผนที่แสดงกลุ่มเตาแม่น้ำสงครามและ ทรากเตาแบบประทุนริมตลิ่ง ซึ่งจะพบเห็นได้เฉพาะช่วงหน้าแล้ง น้ำในแม่น้ำสงครามแห้งลงแม่น้ำโขงแล้ว ในภาพคือกลุ่มเต

เผยแพร่ครั้งแรก 10 มิ.ย. 2559 โดยทั่วไปในสังคมไทยทุกวันนี้การทำความเข้าใจเรื่องศาสนามักเป็นมุมมองในด้านความหมาย ความสำคัญของศาสนาในลักษณะที่เป็นปรัชญาคือ เป็นเรื่องขาว - ดำแต่เพียงอย่างเดียว จึงเป็นการมองเห็นศาสนาในลักษณะที่หยุดนิ่งและเป็นอุดมคติจนเปลี่ยนแปลงอะไรมิได้ เครื่องมือหินแบบัวบินเนียน ซึ่งอยู่ในยุคหินกลางและบริเวณที่พบการกระจายตัว ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แต่ในบทความนี้จะมองศาสนาในลักษณะที่เป็น การปฏิบัติจริงๆ ของคนในสังคมเป็นสำคัญ นั่นคือ มองจากสิ่งท

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ม.ค. 2554 บทความเรื่องนี้เป็นผลงานจากการเดินเท้าในการศึกษาและสำรวจแหล่งวัฒนธรรมท้องถิ่นตามภูมิภาคต่างๆ ในดินแดนประเทศไทย ที่ข้าพเจ้าใช้เป็นพื้นฐานสำคัญในการศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่น และการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นให้แก่ชาวบ้านชาวเมืองที่มีสำนึกในเรื่องชาติภูมิและมาตุภูมิของคน ดอยนางนอนที่มีลักษณะเหมือนผู้หญิงนอนหงาย อันเป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาทางฝั่งตะวัตกของแอ่งที่ราบแม่จัน-เชียงแสน (ภาพจากเวบไซต์ http://pinmaneeresort.wordpress.com/2011/07/22/ตำนาน-ดอยนา

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ต.ค. 2553 ลูกปัดโบราณแบบต่างๆ เริ่มกลายเป็นสินค้าเครื่องประดับซึ่งเป็นที่นิยมแพร่หลายกันเมื่อราวยี่สิบกว่าปีที่ผ่านมานี้เอง ลูกปัดที่พบบริเวณปริมณฑลของเมืองโบราณอู่ทอง เป็นแบบลูกปัดแก้วธรรมดาและแบบเอชท์บีดหรือแทรกเนื้อสี และหินรัตนชาติกึ่งมีค่า พวกอสเกตและคาร์นีเลียนรูปแบบต่างๆ ลูกปัดพบตามผิวดินของแหล่งโบราณคดีที่เป็นชุมชนโบราณ และเป็นโบราณวัตถุที่นักโบราณคดีรุ่นเก่าซึ่งมักให้ความสนใจแต่พียงเรื่องราวใน “สมัยประวัติศาสตร์” ไม่ใคร่สนใจศึกษา เพราะเห็นว่าเป็นสิ่

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ต.ค. 2550 ที่แล้วมา คำว่า “ทวารวดี” กับ “ศรีวิชัย” คือชื่อของสมัยเวลาทางประวัติศาสตร์การเมืองของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้โบราณในช่วงเวลาตั้งแต่ราวพุทธศตวรรษที่ ๑๒-๑๖ โดยนักประวัติศาสตร์โบราณคดีฝรั่งและไทยกำหนดจากการเป็นศูนย์กลางทางการเมืองและวัฒนธรรมของราชอาณาจักรสองแห่ง พระพุทธรูปหินทรายแดงปางห้ามญาติที่เคยประดิษฐานอยู่ที่ซุ้มหน้าประตูพระอุโบสถที่วัดพระบรมธาตุไชยา ลักษณะท่าทางการยืนเป็นแบบพระพุทธรูปสมัยทวารวดี พระพักตร์แบบทวารวดี แต่นุ่งผ้าแบบศิลปะลพบุร

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ก.ค. 2547 เวลานับราวสี่สิบปีที่ผ่านมาตั้งแต่สมัยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ เป็นนายกรัฐมนตรี ที่ได้จัดการให้มีแผนพัฒนาเศรษฐกิจแห่งชาตินั้น สังคมไทยและรัฐไทยดูมีความชื่นชมและหลงใหลในความเจริญรุ่งเรืองทางวัตถุแบบตะวันตกที่ก้าวหน้ากว่าบรรดาประเทศเพื่อนบ้านส่วนใหญ่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะลาว เขมร พม่า และเวียดนาม ที่กลายเป็นประเทศสังคมนิยม ทั้งที่เป็นคอมมิวนิสต์และไม่ใช่คอมมิวนิสต์ จารึกภาษามอญ ในสมัยทวารวดี พบที่วัดโพธิ์ร้าง จังหวัดนครปฐม ทว่าไทยกลับล้าหลั

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ต.ค. 2543 ท่ามกลางกระแสการท่องเที่ยวแบบล้างผลาญของสังคมทุนนิยมและบริโภคนิยมในปัจจุบัน คนไทยโดยทั่วไปมักรู้จักเมืองประวัติศาสตร์และแหล่งโบราณคดีของประเทศในนามของมรดกโลก อีกทั้งยังมีความพยายามของหน่วยราชการและประชาชนอีกเป็นจำนวนมาก ที่ต้องการผลักดันให้แหล่งโบราณคดีและประวัติศาสตร์ในพื้นที่ของตนเป็นมรดกโลกกับเขาบ้าง ทั้งนี้ก็เพราะคิดว่าการเป็นมรดกโลกจะทำให้มีการปรับปรุงพัฒนาให้กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวขึ้น เพื่อจะได้มีนักท่องเที่ยวเข้ามาชม จะทำให้มีรายได้ทางเศรษฐ

เผยแพร่ครั้งแรก 1 ก.ค. 2537 ทุกวันนี้คนทั่วไปในสังคมดูเหมือนรับรู้กันแต่เพียงว่ากรุงศรีอยุธยาคือราชธานีของชนชาติไทยที่สืบเนื่องมาจากกรุงศรีอยุธยามีอายุยาวนานถึง ๔๑๗ ปี ก่อนที่จะถูกเผาผลาญจนเป็นกรุงเก่าไปเพราะน้ำมือพม่าข้าศึก แล้วจึงมีกรุงธนบุรีกับกรุงเทพมหานครขึ้นมาแทนจนกระทั่งปัจจุบันสิ่งที่เหลือให้เห็นอยู่เป็นรูปธรรมก็คือ เกาะเมืองที่มีแม่น้ำล้อม มีซากหักพังของโบราณสถานที่เป็นวัดวาอารามและปราสาทราชวัง ซึ่งล้วนล่อตาล่อใจให้นักท่องเที่ยวจากที่ต่างๆ ทั้งภายและนอกประเทศไปชมกัน.

เผยแพร่ครั้งแรก 1 เม.ย. 2537 ในการรับรู้ของข้าพเจ้า การสำรวจศึกษาโบราณคดีในพื้นที่ซึ่งจะถูกเปลี่ยนแปลง ที่ในต่างประเทศเรียกกันว่า “โครงการโบราณคดีกู้ภัย” [Salvage Archaeology] นั้น มีวัตถุประสงค์ที่สำคัญสองอย่าง คือ ศาสตราจารย์ วิลเฮล์ม จี. โซลไฮล์ม อย่างแรก เพื่อศึกษาคนกับสภาพแวดล้อม โดยเอาประโยชน์ของคนเป็นที่ตั้ง นั่นก็คือในบริเวณที่จะต้องมีการเปลี่ยนแปลงนั้น มีสภาพแวดล้มอย่างไร มีคนอยู่มานานแล้วเท่าใดและคนเหล่านั้นปรับตัวเองเข้ากับสภาพแวดล้อมอย่างในด้านการตั้งแหล่งชุมชนที